اکثر متولیان و فرهیختگان جامعه به خوبی می دانند که کشور پهناور و باستانی ما، ایران، حدود یک درصد از کل جمعیت و مساحت کره خاکی را دارا می باشد. با توجه به تمدن کهن این مرز و بوم، سوابق با ارزش و طولانی در زمینه های مختلف علمی و دارا بودن ذخایر و نعمت های الهی، انتظار معقول این است که ما بتوانیم حداقل یک درصد کل صادرات دنیا را به خود اختصاص دهیم.

واژةافيوليت مترادف واژة سرپانتين(A. Bronyniart, 1813) مي باشد که بعدها به نام “سنگهاي سبز" از آن نام برده شده است. کلاً به مجموعه سنگهاي ماگمايي بازيک و الترابازيک گفته مي شود که تقريباً سرپانتينيزه و دگرگون شده و اغلب در رشته کوه هاي تيپ آلپي ديده مي شود. در واقع پريدوتيت و سرپانتين هاي تيپ آلپ اغلب با سنگهاي ولکانيکي اسپيليتي هميافت مي باشند و اجتماع موسوم به افيوليت را تشکيل مي دهند. که خاص محيط هاي ژئوسنکلينالي است.

امروزه افيوليت ها و يا کمپلکس هاي افيوليتي به مجموعه شماتيکي اطلاق مي گردد که روند پيدايش و تکوين آن از پايين به بالا داراي ويژکيهاي زير است:

1- پريدوتيت هاي متورق که متحمل تغيير شکلها تکتونيکي در حالت جامد در درجه حرارت بالا و فشار بالا را شده اند.(HP-HT)

2- گابروها و پريدوتيت هاي لايه لايه با ساختمانهاي متراکم و توده اي( متبلور شدن مجزا و نهشته هاي متوالي، چگالي مواد سازنده، بلورهاي موجود در اطاق ماگما)

3- بازالتهاي بالشي يا پيلولاواها( Pillow- lavas) يا مواد خروجي زير دريايي. سن گدازه ها معمولاًقابل تشخيص است(در لابلاي رسوبات دريايي).

سنگ‌هاي كربناته حدود 0/020 سنگ‌هاي رسوبي را تشكيل مي‌دهند و تقريباً هميشه خالص مي‌باشند. اين سنگ‌ها عمدتاً از كاني‌هاي كربناته، نظير كلسيت CaCo3 ، اراگونيت CaCo3 و دولوميت Camg(Co3)2 تشكيل شده‌اند بعلت فعاليت يخچال‌ها در پلئيتوسن (Pleistocene) رسوبات كربناته درياهاي كم عمق كنوني توسعه زيادي ندارند. ولي در گذشته درياهاي كم عمق شبيه بخش جنوبي خليج فارس متناوباً بخش وسيعي از كره زمين را مي‌پوشاند كه منجر به تشكيل انباشته‌هاي ضخيمي از سنگ‌هاي آهكي شده است. عوامل مختلفي از قبيل درجه حرارت، شوري، عمق آب و ورود مواد تخريبي تشكيل سنگ‌هاي آهكي را كنترل مي‌نمايند.

◄  سنگهاي آذرين خروجي:

  سنگهاي آذريني را که از انجماد ماگما در سطح زمين بوجود مي‌ايد سنگهاي آذرين خروجي مي‌نامند.

◄  سنگهاي آذرين نفوذي:

به آن دسته از سنگهاي آذرين که از انجماد ماگما در داخل پوسته زمين تشکيل مي‌گردد سنگهاي آذرين نفوذي گفته مي‌شود. سنگهاي آذرين نفوذي خود در پوسته زمين به اشکال مختلفي منجمد مي‌شوند که شامل موارد زير مي‌باشند.

     ●  لاکوليت‌ها

     ●  سيل‌ها

     ●  دايک‌ها

     ●  لوپوليت‌ها

     ●  پاتوليت‌ها

     ●  فاکوليت‌ها

     ●  استوک‌ها

شكل هاي ساختگي سنگ ها قبل از استفاده از سنگ در ساختمان ، معمولاً برروي آن عملياتي انجام مي شود كه كارآيي و زيبايي آن را افزايش مي دهد . به اين علت اين دسته از سنگ ها را ، سنگ هاي كارشده مي گوييم . از سنگ هاي كارشده ، صورت هاي زير ساخته مي شود .

سنگ قواره : كه با حذف گوشه هاي تيز و زايد سنگ لاشه به دست مي آيد . ابعاد آن نبايد كمتر از 15 سانتي متر باشد.

سنگ بادبر يارگه اي : اين نوع سنگ ها به صورت تقريباً‌مكعبي در مي آيند. سطح نماي آنها را تقريباً مربع يا مستطيل شكل مي سازند . حداكثر برجستگي ( بار ) سطح نماي آنها 4 سانتي متر است و حداقل عرض وارتفاع آن به ترتيب 20 و 15 سانتي متر است . اگر به منظور ايجاد درزهاي ملات خورظريفتر ، قسمت هاي ملات خور اين نوع سنگ ها را به كمك كلنگ مخصوص بتراشند به آن سنگ سرتراش مي گويند و اگر چهار وجه ملات خور را كاملاً و بادقت گونيا نمايند آن را سنگ سرتراش گونيا شده مي نامند.

بيش تر در زير اقيانوس ها تشكيل مي شوند و در هر مخزن نفتي بخش هاي زير وجود دارند. الف) سنگ مادر: به سنگ هائي كه نفت در آنها تشكيل مي شود.

 ب) سنگ پوششي: سنگ هائي هستند كه به صورت يك لايه نفوذ ناپذير از بالا آمدن نفت جلوگيري مي كنند و تقريباً به حالت تاقديس مانند بوده و جنس آنها بيش تر از سنگ گچ و سنگ رستي مي باشد.

 ج) سنگ مخزن: سنگ هائي كه شكاف و حفره هاي زيادي دارند و در زير سنگ پوششي قرار دارند و درون آنها نفت و گاز و مقداري آب شور جمع مي شود.

سنگ‌های مصنوعی از ترکیب مجدد سنگ‌های طبیعی با مواد فزاینده دیگر به‌دست می‌آیند که به آنها وزن کمتری داده و در نتیجه نصب آنها سریع‌تر می‌شود. برای آنکه بدانیم سنگ‌های مصنوعی از چه چیز ساخته شده‌اند به اختصار می‌توان گفت که این سنگ‌ها از ترکیب سیمان، رس‌ها، آگرگات‌های سنگ‌های ضایعاتی و خاک‌های سبک وزن ساخته می‌شوند. مواد به‌کار رفته در این سنگ‌ها تماماً کیفیتی مبتنی بر ملاحظات محیطی و انسانی دارند. رنگ‌دانه‌های اکسید آهن رنگ موردنظر را به این سنگ‌ها می‌دهد. ترکیبی که از این راه به دست می‌آید در قالب‌هایی ریخته می‌شود که دارای نقش و نگارهای سنگ‌های طبیعی می‌باشند و به این سنگ‌ها سیمایی کاملاً طبیعی می‌دهد. از نظر قیمت، سنگ‌های مصنوعی به مراتب قیمتی کمتر از سنگ‌های طبیعی دارند، چرا که کارهای دشواری که روی سنگ طبیعی برای رساندن آن به بازار و قابل استفاده کردن آن انجام می‌شود در مورد سنگ‌های مصنوعی غیرضروری می‌نماید و دارای وزنی کمتر و ضخامتی کوچکتر هستند که به ما این اجازه را می‌دهد که سه برابر سنگ‌های طبیعی بتوانیم آنها را به‌کار گیریم. علاوه بر اینها مقاومت ساختاری آنها در فونداسیون‌های خاص توانایی تحمل بارهای زیاد را به آنها می‌دهد. سنگ‌های مصنوعی در واحد مترمربعی برای قطعات تخت به فروش می‌رسند و بسته‌بندی آنها در جعبه‌های چوبی دستی انجام می‌شود. (۴)

برش در معادن سنگ تزئینی،این روش جایگزین عملیات آتشباری‌ شد.در این روش،برای سطوح بلوک‌های سنگ،ابتدا توسط«راشل»(دستگاهی که با نیروی برق و باد حفاری می‌کند)، دو چال عمود بر هم(چال افقی و عمودی)به قطر 100 میلی متر را به گونه‌ای حفاری می‌کنند که در انتها یکدیگر را قطع نمایند. سپس سیم الماسه را از چال‌های مذکور عبور می‌دهند و توسط ماشین برش که روی ریل افقی استقرار یافته،با دوران سیم‌ و کشش تدریجی آن،اقدام به بریدن سطوح مورد نظر می‌کنند. در این روش،علاوه‌بر جلوگیری از خرد شدن سنگ،می‌توان‌ بلوک‌های سنگی را با شکل‌های هندسی و ابعاد دلخواه از کوه‌ استخراج کرد.

یکی دیگر از روش‌های غیرانفجاری استخراج سنگ تزئینی، استفاده از«نعل و پارس»است.در این روش در معادن سنگ گرانیت‌ که معمولا به صورت بلوک‌های بزرگ سنگی جدا از هم هستند، و یا در معادنی که لایه‌بندی تقریبا افقی با سطوح منفصل و درزه‌های مشخص دارای سطح انفصال(غیرچسبنده)هستند، متداول است.در این روش،برای برش سطح مورد نظر،با استفاده از چکش دستی(پرفراتور)چال‌های قائمی را به قطر 22 میلی متر به فاصله‌ی 10 تا 20 سانتی‌متر(فاصله‌ی چال‌ها بستگی‌ به بافت و جنس سنگ دارد)و به عمق 3/1 تا 3/2 ضخامت لایه‌ی‌ سنگ(عمق چال‌ها نیز بستگی به جنس و بافت سنگ دارد)،به‌ گونه‌ای حفر می‌کنند که ابتدا و انتهای کلیه‌ی چال‌ها روی یک‌ خط قرار گیرند.به عبارت دیگر،محور کلیه چال‌ها روی یک‌ صفحه واقع شود.سپس،در هر چال دو عدد نعل که از تسمه‌ی‌ آهنی به طول 30 تا 40 سانتی‌متر ساخته شده‌اند و لبه‌های آن‌ها،به‌ منظور ممانعت از فرورفتن به ته چال،خم شده است،قرار می‌دهند.در ادامه،قلم‌های فولای مخصوص را در دهانه‌ی‌ چال می‌گذارند و با پتک به صورت یکنواخت و به ترتیب،روی قلم‌ها ضربه می‌زنند.با ورود تدریجی قلم‌ها به داخل چال‌ها،فشار وارد به دیواره‌ی چال‌ها موجب برش سطح مورد نظر می‌شود. یعنی،علاوه‌بر برش سنگ در فاصله‌ی بین چال‌ها،در بخش‌ تحتانی نیز که چال حفر نشده است،سطح برش تا انتهای لایه‌ (رسیدن به سطح انفصال طبیعی)ادامه می‌یابد.

برش در معادن سنگ تزئینی،این روش جایگزین عملیات آتشباری‌ شد.در این روش،برای سطوح بلوک‌های سنگ،ابتدا توسط«راشل»(دستگاهی که با نیروی برق و باد حفاری می‌کند)، دو چال عمود بر هم(چال افقی و عمودی)به قطر 100 میلی متر را به گونه‌ای حفاری می‌کنند که در انتها یکدیگر را قطع نمایند. سپس سیم الماسه را از چال‌های مذکور عبور می‌دهند و توسط ماشین برش که روی ریل افقی استقرار یافته،با دوران سیم‌ و کشش تدریجی آن،اقدام به بریدن سطوح مورد نظر می‌کنند. در این روش،علاوه‌بر جلوگیری از خرد شدن سنگ،می‌توان‌ بلوک‌های سنگی را با شکل‌های هندسی و ابعاد دلخواه از کوه‌ استخراج کرد.

◄ ويژگيهاي مقاومت:

قبل از بررسي ويژگيهاي مکانيکي سنگها ابتدا يک سري تعاريف را در اينجا مطرح مينمائيم که در درک ويژگيهاي مذکور موثر ميباشند.

شکست: به تشکيل صفحات جدايش در سنگ اطلاق ميشود. شکست داراي انواع مختلف شکست ترد و شکل پذير ميباشد.

مقاومت اوج: حداکثر مقدار تنشي که سنگ قبل از شکسته شدن ميتواند تحمل کند. اين مقاومت در حقيقت همان نقطه ي پيک در منحني تنش-کرنش سنگ ميباشد.

مقاومت پسماند: مقاومتي که سنگ بعد از شکست و مقاومت اوج از خود نشان ميدهد. اين پارامتر در مهندسي سنگ از اهميت فراواني برخوردار است.

معمولا براي شناخت مقاومت سنگ سالم، از آزمايش هاي يک محوره (بدون فشار جانبي)، سه محوره، آزمايشهاي مستقيم و غير مستقيم تنش کششي و آزمايش تنش برشي به صورت گسترده استفاده ميشود که در اينجا مشخصات مهم آنها مورد اشاره واقع مي شود.