زمرد در امتداد تاریخ

در داستان های اساطیری، قدرت فراوانی را به زمرد نسبت داده اند. قدرتی که می تواند صاحب و استفاده کننده اش را بسیار باهوش و دلنشین سازد همچنین از قدیم الایام و در تواریخ بازمانده، سبزی مجلل، درخشنده و بی بدیل زمرد را آرام بخش جان و روح و باعث تحریک و برانگیختن احساس تخیل بر شمرده اند.

یکی  از بزرگان روم باستان به نام رامس پلینگ (romes pling) در داستانی که در قرن نخست میلادی نگاشته در باره زمرد می گوید : "چیزی سبزتر از این سبز وجود ندارد." و در ادامه، زمردهایی که ابتدایی ترین تراش ها را به دست سنگ تراشان آن دوران خورده اند این گونه توصیف می کند: "هیچ کس راهی بهتر از نگاه کردن به زمرد برای استراحت و شفاف سازی چشم و نگاهش نمی تواند داشته باشد و یا پیدا کند. این سنگ ظاهری لطیف و مهربان داشته و دارای رنگ سبزی است که مایه آرامش و باعث زدودن و برطرف کردن خستگی و نخوت است."

اولین و یکی از معدود معادن شناخته شده زمرد در حد فاصل سالهای 330 (پ.م)  تا 1700 (م) در مصر وجود داشت و شاید به همین دلیل بود که کلوپاترا علاقه وافر و شوق زیادی به آراستن خود با زمرد نشان می داد.

امروزه عمده زمردهای بازار جهانی منشا کلمبیایی دارند. سرآغاز این تحولات از آنجا بود که در قرن شانزدهم میلادی، اسپانیایی ها به قصد تاراج، کلمبیا را هدف تاخت و تاز خود قرار دادند. مکتشفین اسپانیایی در این کشور با زمرد برخورد کردند و همین ها بودند که با این نوع فعالیت ها و اقدامات خود، اروپاییان را با زمرد آشنا ساختند و این آشنایی سرآغاز راهی شد که به بهره برداری گسترده از منابع کلمبیا انجامید و در دهه ها و سده های بعدی توسعه یافت. البته پیش از آن هندی ها قریب به 500 سال در جواهرات و علی الخصوص مراسم مذهبی خود از زمرد استفاده می کردند.

به هر ترتیب اسپانیایی ها پس از کشف معادن زمرد در کلمبیا، با وجود آنکه ارزش این سنگ و به طور کلی سنگ های جواهر را از طلا و نقره کمتر می دانستند اما آنها را داد و ستد می کردند و همین اقدامات به تدریج چشم و نظر خانواده های سلطنتی آسیا و اروپا و پس از آن عموم هواداران مصنوعات جواهر را به شکوه و جلال زمرد جلب کرد و بدین قرار بود که زمرد درخشید و محبوبیتش رو به فزونی نهاد.

بشر از ۱۳ هزار سال پیش به انواع سنگ ها در طبیعت به دلیل ویژگی های بارز طبیعی آنها توجه داشـتـه اسـت. امـا در ایـران عـلـیـرغـم اینکه هنر سنگ کاری از قدمت ۷ هزار ساله برخوردار است، صنعت سنگبری از پیشینه چندانی برخوردار نیست. البته آثار به جای مانده از دوره های هخامنشی ها، اشکانیان، سلوکی ها و ساسانیان حکایت از نقش و اهمیت سنگ تراشی نزد مردم ایران قبل از اسلام دارد،

اما این حرفه در دوره نخستین ظهور اسلام در ایران، رونق و رواج دوره های گذشته را از دست داد و به دلیل ممنوعیت پیکرتراشی، سنگ تراشان تمامی سـعـی خـود را صرف حجّاری انواع سنگ قبر نمودند. این در حالی بود که پیکرتراشی در دیگر نقاط دنیا در حال خلق آثار ماندگاری بود که خلق اثر مجسمه داوود نبی توسط میکل آنژ، از آن جمله است. طراحی و تولید فرآورده های سنگی متناسب با رشد شهرها و صنعت معماری در دنیا رشد یافت، اما به رغم سابقه حرفه سنگبری در ایران، شاهد توسعه این صنعت در کشورمان نبوده ایم.

سنگ هاي فرم گرفته از سنگ هاي سياه ، سبز و غيره تشكيل مي شود .

اين سنگ ها بعد از اين كه از كوه جدا شدند به وسيله كارگر سنگ تراش به شكل چند ضلعي ها ي نامنظم در پاي كار رديف مي شوند و روي آن ها را با چكش سنگ تراشي چكش كاري مي نمايند و براي نماسازي در ديوارها يا ديوارهاي محافظ در ويلاها استفاده مي كنند .

تمام اين سنگ ها را مكعب شكل مي كنند و ضخامت رگي آن ها را به يك كلفتي مي رسانند كه بتوان راحت روي كار گذاشت و سرعت عمل بيشتر شود.

سنگ هاي دست تراش

سنگ هاي دست تراش سنگ هايي هستند كه رگه كمتري دارند و اگر رگه اي هم در سنگ وجود دارد نبايد از نوع خاكي باشد چون درسنگ رگه هاي زيادي وجود دارد . اما رگه خاكي باعث شكستن سنگ مي شود .

سنگ ها را پس از اين كه از كوه جدا كرده اند ( سنگ خام ) در كارگاه سنگ تراشي فرم مي دهند و طول وعرض آن را به شكل منظم در مي آورند و روي آن را اول چكش كاري و بعد تيشه كاري مي نمايند ( چكش سنگ تراشي به نام كلنگ سنگ تراشي معروف است دوسرآن مانند كلنگ ولي كوتاه است . در وسط كلنگ دسته اي تعبيه شده كه بتوان آن را در دست گرفته و به كار مشغول شد .

اين مباني كه ضامن ساخت بنا با كيفيت بهتر خواهند بود عبارتند از:

- در هنگام بنايي بايد سنگ را ابتدا مرطوب كرد و سپس از آن استفاده نمود .

سنگ ها به صورت كله و راسته بايد به نحوي روي هم قرار گيرند كه قطعات به خوبيدر يكديگر قفل بست شوند و نبايد بندهاي بين سنگ ها روي يكديگر قرار گيرد.

ملات در بين سنگ ها بايد به نحوي قرار گيرد كه مانع از تماس لبه هاي سنگ فوقاني و تحتاني با يكديگر شود. - قطعات سنگ چيده شده در رج اول بايد بزرگتر از رج هاي فوقاني باشد.

- سنگ بايد در جهت خواب و جهت اوليه و طبيعي آن قرار گيرد.به اين ترتيب راستاي نيروهاي وارده بر روي هر قطعه از سنگ ساختماني،بايد عمود بر رگه يا خواب طبيعي آن باشد.اين مساله در مورد سنگ هاي لايه لايه ازاهميت ويژه اي برخوردار است.

كارخانجات سنگبری با توجه به قله های آورده شده به كارخانجات كه اين قله‌ها داراي شكاف‌هايي بوده كه در موقع برش توسط قله بر در كارخانه باعث ضايعات بيشتر شده و از استحكام معمول محصول نيز مي‌كاهد.

- براساس آمار به‌دست آمده، يك تن سنگ زماني كه از معدن خارج مي‌گردد 50% آن ناسالم و غيرقابل استفاده است كه ضمن ايجاد ضايعات در نتيجه مصرف‌كننده بايد براي هر يك تن سنگ دو برابر بهاي آن را بپردازد.

- معمولاً پلاك‌هايي كه در كارخانجات سنگ، استفاده مي‌گردند يا توليد مي‌شوند به‌علت عدم دقت در حمل غالباً باعث ايجاد شكستگي در لبه‌ها، ترك‌ها و يا خراش در سطح ساب خورده مي‌شود و باعث ايجاد ضايعات مي‌شود.

در طی فرآیند تشکیل ذخایر تراورتن، آب ها ی گرم از بین طبقات سنگ های کربناتی به ویژه سنگ آهک عبور می کنند و به دلیل اسیدی بودن، کربنات کلسیم موجود در این سنگ ها را حل کرده و به صورت محلول کربناتی و بی کربناتی با خود به سطح زمین منتقل می کنند .

در سطح زمین به دلیل افت فشار، کاهش حرارت آزاد شدن دی اکسید کربن و همچنین تبخیر، بلورهای کلسیت تشکیل شده و به صورت لایه های نازکی برروی یکدیگر رسوب می کنند .

پایداری شرایط ذکر شده و تداوم تشکیل لایه های کلسیتی، باعث به وجود آمدن لایه های یکنواختی از کربنات کلسیم متخلخل ( تراورتن ) می گردد که ضخامت آنها از چند سانتی متر تا چند متر متغیر است و معمولا با شیبی ملایم بر روی لایه های سنگی قدیمی تر قرار می گیرند .

بر اساس وزن مخصوص : سنگهای سنگین وزن ، سنگهایی که وزن مخصوص آنها بیش از 1.8 گرم بر سانتی متر مکعب است و سنگهای سبک ، دسته‌ای از سنگها هستند که وزن مخصوص آنها کمتر از 1.8 گرم بر سانتی متر مکعب می‌باشد.

بر اساس مقاومت فشاری : سنگهای سنگین که مقاومت فشاری آنها از 100تا 1000 مگا پاسکال است.

 و سنگهای سبک که مقاومت فشاری آنها از 4 تا 200 مگا پاسکال است.

بر اساس ضریب نرم شدگی : اگر مقدار این ضریب از 0.6 تا 1 باشد از آن برای احداث ساختمان استفاده می‌شود

سنگهای پی و دیوار

در پی ساختمانها و بخشی از دیوارها که در زیر سطح زمین قرار دارند از سنگهای آذرین و رسوبی که ضریب نرم شدگی آنها بیش از 0.7 باشد، استفاده می‌گردد.نداشتن کانیهای رسی یا قطعات غیر همگن و درزه و شکاف در اینگونه سنگها ضروری است.

قبل از استفاده از سنگ در ساختمان ، معمولاً برروي آن عملياتي انجام مي شود كه كارآيي و زيبايي آن را افزايش مي دهد . به اين علت اين دسته از سنگ ها را ، سنگ هاي كارشده مي گوييم .

از سنگ هاي كارشده ، صورت هاي زير ساخته مي شود :

سنگ قواره : كه با حذف گوشه هاي تيز و زايد سنگ لاشه به دست مي آيد . ابعاد آن نبايد كمتر از 15 سانتي متر باشد.

سنگ بادبر يا رگه اي : اين نوع سنگ ها به صورت تقريباً‌مكعبي در مي آيند.  سطح نماي آنها را تقريباً مربع يا مستطيل شكل مي سازند .

لاشه هاى حاصل از استخراج سنگ تراورتن (کوپ) در صنايع مختلف کاربرد دارد که در مطالعه حاضر صنايع مصرف کننده اين مواد شناسايى گرديده اند. : از جمله موارد مصرف لاشه سنگ در صنعت عبارتند از ساخت مصنوعات سنگى (ساخت ظروف سنگى، سرغليان، حجارى وديگ سنگى)، مصنوعات هنرى، مجسمه سازى، يادبودها، پودر سنگ و خرده سنگ (پودرسنگ و خرده‌سنگ براى توليد دى‌اکسيد کربن، پوست‌کنى برنج، خمير کاغذ، صابون سازى و صنعت شيشه مورد استفاده قرار مى گيرند)،